Đột quỵ có thể để lại nhiều di chứng như yếu liệt, rối loạn ngôn ngữ, khó nuốt, suy giảm trí nhớ và khả năng tự chăm sóc. Phục hồi chức năng đúng cách và đủ sớm giúp người bệnh lấy lại tối đa khả năng vận động, giảm nguy cơ tàn phế và sớm hòa nhập cuộc sống.
1. Mục tiêu của phục hồi chức năng sau đột quỵ
Khôi phục vận động, thăng bằng và phối hợp động tác.
Cải thiện ngôn ngữ, giao tiếp và chức năng nuốt.
Tập lại kỹ năng sinh hoạt hằng ngày: ăn uống, tắm rửa, đi lại, mặc quần áo.
Phòng biến chứng: loét tỳ đè, cứng khớp, co rút, viêm phổi hít, huyết khối tĩnh mạch sâu.
Giảm nguy cơ tái phát đột quỵ bằng thay đổi lối sống và kiểm soát bệnh nền.
2. Khi nào nên bắt đầu phục hồi chức năng?
Nên bắt đầu càng sớm càng tốt ngay sau khi người bệnh ổn định (theo đánh giá của bác sĩ).
Giai đoạn sớm giúp hạn chế cứng khớp, teo cơ, loét tỳ đè và tạo nền tảng cho phục hồi vận động về sau.
3. Các nội dung phục hồi chức năng quan trọng
Vận động trị liệu: Tập trở mình, ngồi dậy, đứng, tập đi; tăng sức mạnh cơ; tập thăng bằng.
Tập tay và bàn tay: Tập nắm – mở, phối hợp tay, tăng linh hoạt khớp vai – khuỷu – cổ tay.
Ngôn ngữ trị liệu: Luyện nói, luyện hiểu – diễn đạt, hỗ trợ giao tiếp.
Nuốt và dinh dưỡng: Tập nuốt an toàn, chọn thức ăn phù hợp để tránh sặc.
Hoạt động trị liệu: Tập kỹ năng sinh hoạt, phục hồi khả năng tự chăm sóc, tăng tính độc lập.
Tâm lý – nhận thức: Hỗ trợ trầm cảm sau đột quỵ, rối loạn trí nhớ, giảm chú ý.
4. Các bài tập và chăm sóc tại nhà cần lưu ý
Duy trì tập đều đặn mỗi ngày theo hướng dẫn, tăng dần mức độ.
Kết hợp tập chủ động và thụ động để tránh cứng khớp.
Đảm bảo an toàn khi tập: có người hỗ trợ, tránh trơn trượt, dùng dụng cụ trợ giúp nếu cần.
Chú ý tư thế nằm, ngồi đúng để hạn chế co rút và đau vai bên liệt.
Theo dõi dấu hiệu bất thường khi tập: khó thở, đau ngực, chóng mặt, mệt nhiều… để dừng tập và báo nhân viên y tế.
5. Phòng biến chứng và tái phát
Không để người bệnh nằm một tư thế quá lâu; thay đổi tư thế theo hướng dẫn.
Kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu; dùng thuốc đúng chỉ định.
Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ăn nhạt – giảm mỡ – tăng rau xanh.
Tái khám đúng hẹn để điều chỉnh kế hoạch phục hồi và thuốc dự phòng.
6. Vai trò của gia đình
Động viên tinh thần, tránh tạo áp lực “phải hồi phục nhanh”.
Hỗ trợ tập đúng kỹ thuật, ghi nhận tiến bộ nhỏ theo từng tuần.
Tạo môi trường sống an toàn: tay vịn, chống trượt, lối đi thông thoáng.
Phối hợp chặt chẽ với nhóm phục hồi chức năng để điều chỉnh bài tập theo từng giai đoạn.