Thay băng và cắt chỉ là những dịch vụ chăm sóc điều dưỡng diễn ra hàng ngày với tần suất lớn tại tất cả các cơ sở y tế. Tuy nhiên, do tính chất phổ biến, việc quản lý vật tư tiêu hao trong các dịch vụ này thường bị nới lỏng, dẫn đến tình trạng vượt định mức và bị xuất toán hàng loạt theo quy định tại Thông tư 13/2019/TT-BYT.
Dù giá trị mỗi lần thực hiện không cao, nhưng với số lượng hồ sơ khổng lồ, tổng chi phí vật tư bị xuất toán từ các lỗi nhỏ này có thể gây thiệt hại đáng kể cho ngân sách bệnh viện.
1. Tóm tắt nội dung quy định pháp lý
Thông tư 13/2019/TT-BYT quy định mức giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh BHYT giữa các bệnh viện cùng hạng trên toàn quốc. Theo đó, giá dịch vụ "Thay băng vết thương" và "Cắt chỉ" đã được kết cấu dựa trên định mức kinh tế kỹ thuật bao gồm:
Vật tư tiêu hao chính: Bông, băng, gạc, găng tay, dung dịch sát khuẩn, chất tẩy rửa.
Chi phí dụng cụ: Khấu hao bộ dụng cụ thay băng, cắt chỉ (kéo, nhíp, khay quả đậu).
Tiền công thực hiện: Chi phí nhân lực của điều dưỡng/kỹ thuật viên.
Quy định này yêu cầu các bệnh viện không được thu thêm tiền vật tư tiêu hao đã có trong định mức trừ một số loại vật tư đặc thù (như băng dán đặc biệt, gạc tiên tiến) theo chỉ định chuyên môn riêng biệt.
2. Nhận diện các nguy cơ gây xuất toán hàng đầu
2.1. Những nội dung dễ bị hiểu sai
"Vết thương lớn dùng nhiều gạc thì được thu thêm": Đây là hiểu lầm phổ biến. Giá dịch vụ được tính theo lượt thực hiện. Nếu vết thương lớn hoặc phức tạp, bệnh viện phải thực hiện theo mã dịch vụ "Thay băng vết thương dài trên 15cm" hoặc "Thay băng vết thương nhiễm khuẩn" để có mức giá phù hợp, thay vì sử dụng mã thay băng thông thường rồi kê thêm vật tư lẻ.
Tần suất thực hiện: Nhiều đơn vị mặc định thay băng 01 lần/ngày. Nếu hồ sơ ghi nhận thay băng 02-03 lần/ngày mà diễn biến vết thương không thể hiện tình trạng thấm dịch nhiều hoặc nhiễm khuẩn, BHYT sẽ chỉ thanh toán 01 lần và xuất toán các lần còn lại.
2.2. Điều kiện thanh toán và minh chứng dữ liệu
Sự tương thích giữa chẩn đoán và dịch vụ: Dịch vụ thay băng/cắt chỉ phải phù hợp với mã bệnh (ICD-10) và quá trình phẫu thuật/thủ thuật trước đó. Ví dụ: Bệnh nhân điều trị nội khoa không có vết thương, không phẫu thuật nhưng lại phát sinh chi phí thay băng hàng ngày mà không có giải trình về loét tì đè hay chấn thương kèm theo.
Mô tả tình trạng vết thương: Trong phiếu chăm sóc của điều dưỡng, việc ghi chép sơ sài (chỉ ghi "thay băng theo y lệnh") mà không mô tả tình trạng vết thương (khô, thấm dịch, kích thước...) là nguyên nhân khiến giám định viên bác bỏ tính hợp lý của việc sử dụng vật tư.
2.3. Những sai sót thường gặp trong thực tế áp dụng
Kê trùng vật tư (Double Billing): Kê đơn vật tư lẻ (như gạc tiệt trùng, cồn) cho bệnh nhân tự mua hoặc thanh toán BHYT trong khi các vật tư này đã nằm trong giá dịch vụ thay băng/cắt chỉ.
Sai lệch thời gian thực hiện: Ngày cắt chỉ thực hiện quá sớm (khi vết thương chưa liền) hoặc quá muộn so với quy chuẩn chuyên môn mà không có lý do y khoa.
Lỗi mã hóa: Sử dụng mã "Thay băng vết thương phẫu thuật" cho các vết thương nhẹ hoặc chỉ cần xử lý đơn giản tại phòng khám.
3. Giải pháp quản trị bền vững cho bệnh viện
Để tối ưu hóa quản lý và đảm bảo an toàn trong thanh toán BHYT đối với các dịch vụ chăm sóc, bệnh viện cần triển khai các giải pháp sau:
Chuẩn hóa "Gói vật tư" trên hệ thống HIS: Cấu hình phần mềm để khi bác sĩ chỉ định dịch vụ "Thay băng", hệ thống tự động trừ kho vật tư theo đúng định mức của Thông tư 13/2019/TT-BYT và chặn quyền kê thêm các vật tư đã có trong kết cấu giá.
Số hóa Phiếu chăm sóc điều dưỡng: Xây dựng các mẫu mô tả vết thương chọn sẵn (Drop-down menu) trên bệnh án điện tử. Điều này buộc điều dưỡng phải ghi nhận đầy đủ tình trạng vết thương trước khi hệ thống cho phép hoàn tất dịch vụ để thanh toán.
Kiểm soát chéo giữa Dược và Lâm sàng: Thực hiện đối soát số lượng bộ thay băng tiệt trùng xuất từ khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn với số lượt dịch vụ đã thực hiện trên phần mềm. Sự sai lệch lớn là dấu hiệu của việc lãng phí vật tư hoặc kê sót dịch vụ.
Tập huấn quy trình phân loại vết thương: Đảm bảo bác sĩ và điều dưỡng phân biệt rõ các loại vết thương để áp đúng mã dịch vụ (vết thương thông thường, vết thương nhiễm khuẩn, vết thương đại phẫu) ngay từ khâu chỉ định.
Việc quản lý chặt chẽ từ những dịch vụ nhỏ nhất như thay băng, cắt chỉ không chỉ giúp minh bạch hóa tài chính mà còn nâng cao tính chuyên nghiệp trong công tác điều dưỡng và bảo vệ bệnh viện trước các đợt hậu kiểm.