Đột quỵ không còn là "trời kêu ai nấy dạ", mà là một bệnh lý có thể phòng ngừa, điều trị hiệu quả và phục hồi nếu chúng ta tuân thủ các hướng dẫn khoa học. Bản kế hoạch hành động của Tổ chức Đột quỵ Thế giới (WSO) đưa ra khung giải pháp 4 trụ cột nhằm giảm thiểu gánh nặng đột quỵ trên toàn cầu.
1. Trụ cột 1: Phòng ngừa - Chìa khóa vàng
Khoảng 90% các ca đột quỵ có liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được. Chiến lược phòng ngừa tập trung vào:
Kiểm soát huyết áp: Đây là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất. Mục tiêu duy trì huyết áp dưới 130/80 mmHg.
Quản lý lối sống: Hạn chế muối (dưới 5g/ngày), tăng cường vận động thể chất (ít nhất 150 phút/tuần) và bỏ hoàn toàn thuốc lá.
Sàng lọc rung nhĩ (AF): Tầm soát rối loạn nhịp tim ở người trên 65 tuổi để can thiệp thuốc kháng đông kịp thời, ngăn ngừa cục máu đông di chuyển lên não.
2. Trụ cột 2: Xử trí cấp tính - Cuộc đua với thời gian
Khẩu hiệu "Thời gian là não" (Time is Brain) là kim chỉ nam trong giai đoạn này. Quy trình chuẩn bao gồm:
Nhận diện sớm (Dấu hiệu FAST): Méo miệng, yếu tay chân, khó nói.
Hệ thống cấp cứu (EMS): Thiết lập mạng lưới vận chuyển ưu tiên, thông báo trước cho bệnh viện để kích hoạt đội ngũ đột quỵ (Stroke Team).
Can thiệp tái tưới máu: * Tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch (iv tPA): Thực hiện trong vòng 4,5 giờ đầu.
Can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học (EVT): Thực hiện trong vòng 6-24 giờ đầu đối với các trường hợp tắc mạch máu lớn.
3. Trụ cột 3: Đơn vị Đột quỵ (Stroke Unit) - Mô hình điều trị tối ưu
Tài liệu khẳng định: Bệnh nhân được điều trị tại một Đơn vị Đột quỵ chuyên biệt có tỉ lệ sống sót và phục hồi cao hơn hẳn so với các khoa nội chung.
Đội ngũ đa chuyên khoa: Bao gồm bác sĩ thần kinh, điều dưỡng chuyên khoa, bác sĩ phục hồi chức năng và chuyên gia dinh dưỡng.
Theo dõi sát: Kiểm soát đường huyết, thân nhiệt, độ bão hòa oxy và nuốt để tránh biến chứng viêm phổi hít sặc.
4. Trụ cột 4: Phục hồi chức năng và Tái hòa nhập
Phục hồi chức năng không phải là giai đoạn sau cùng, mà phải bắt đầu ngay trong vòng 24-48 giờ sau khi khởi phát đột quỵ.
Tập vận động sớm: Giúp ngăn ngừa loét tì đè và huyết khối tĩnh mạch sâu.
Trị liệu ngôn ngữ và hoạt động: Giúp bệnh nhân lấy lại khả năng giao tiếp và tự chăm sóc bản thân.
Hỗ trợ tâm lý: Phòng ngừa trầm cảm sau đột quỵ cho cả bệnh nhân và người chăm sóc.