Tổng quan
Truyền máu là can thiệp thường quy trong hồi sức – cấp cứu, phẫu thuật, sản khoa, nhi khoa và nhiều chuyên khoa khác. Tuy nhiên, nếu thực hiện không đúng quy trình, truyền máu có thể gây phản ứng bất lợi, thậm chí đe dọa tính mạng. Vì vậy, an toàn truyền máu lâm sàng tập trung vào nguyên tắc: Đúng người bệnh – đúng chế phẩm – đúng chỉ định – đúng quy trình – theo dõi sát – xử trí kịp thời.Những nguyên tắc an toàn cần tuân thủ
Chỉ truyền máu khi có chỉ định rõ ràng, ưu tiên điều trị theo “thành phần máu” (khối hồng cầu, huyết tương, tiểu cầu…) thay vì truyền máu toàn phần.
Thực hiện định danh người bệnh nhiều bước trước khi lấy mẫu, trước khi nhận chế phẩm và ngay tại giường bệnh trước truyền.
Luôn chuẩn hóa kiểm tra chéo thông tin giữa hồ sơ người bệnh – phiếu lĩnh/phiếu phát – nhãn túi máu.
Theo dõi sát người bệnh, đặc biệt trong 15 phút đầu vì đây là thời điểm dễ xuất hiện phản ứng truyền máu nghiêm trọng.
Quy trình trước truyền máu
3.1. Đánh giá và chuẩn bị người bệnh
Khai thác tiền sử truyền máu, dị ứng, phản ứng truyền máu trước đây.
Đánh giá nguy cơ quá tải tuần hoàn (người cao tuổi, suy tim, suy thận…), nguy cơ chảy máu, tình trạng nhiễm trùng.
Giải thích cho người bệnh/người nhà về mục đích truyền máu và các dấu hiệu cần báo ngay.
3.2. Lấy mẫu xét nghiệm đúng quy định
Định danh người bệnh tại giường bằng tối thiểu 2 thông tin (họ tên, ngày sinh/mã người bệnh).
Lấy mẫu đúng kỹ thuật, dán nhãn ngay sau lấy mẫu để tránh nhầm mẫu.
Thực hiện xét nghiệm nhóm máu và tương hợp theo quy trình của đơn vị.
3.3. Lập y lệnh truyền máu rõ ràng
Y lệnh cần ghi cụ thể: loại chế phẩm, số lượng, tốc độ truyền, đường truyền, theo dõi sinh hiệu và các yêu cầu đặc biệt (nếu có).
Tiếp nhận và kiểm tra chế phẩm máu
Nhận đúng loại chế phẩm, đúng số lượng theo phiếu cấp phát.
Kiểm tra nhãn, hạn dùng, tình trạng túi máu: không rò rỉ, không vón cục, không đổi màu bất thường.
Bảo quản, vận chuyển đúng điều kiện; không tự ý làm ấm bằng phương tiện không phù hợp.
Kiểm tra tại giường trước khi truyền
Trước khi truyền phải đối chiếu đầy đủ:
Danh tính người bệnh (vòng tay/hồ sơ).
Nhóm máu, mã túi máu, thông tin chế phẩm.
Chỉ định và y lệnh.
Khuyến nghị thực hiện kiểm tra bởi ít nhất 2 nhân viên y tế theo quy trình nội viện.
Thực hiện truyền máu và theo dõi
Chuẩn bị đường truyền phù hợp, dụng cụ truyền đúng quy định.
Bắt đầu truyền chậm, theo dõi sát 15 phút đầu.
Theo dõi mạch, huyết áp, nhịp thở, nhiệt độ trước truyền – trong truyền – sau truyền.
Nhắc người bệnh/người nhà báo ngay khi có biểu hiện: sốt, rét run, ngứa, nổi mề đay, khó thở, đau ngực, đau thắt lưng, buồn nôn, chóng mặt…
Xử trí khi nghi ngờ phản ứng truyền máu
Khi người bệnh có dấu hiệu bất thường trong hoặc sau truyền:
Ngừng truyền ngay và giữ đường truyền theo hướng dẫn chuyên môn của cơ sở.
Kiểm tra lại thông tin người bệnh – túi máu – y lệnh.
Báo bác sĩ và kích hoạt quy trình xử trí phản ứng truyền máu.
Theo dõi sinh hiệu, xử trí triệu chứng theo phác đồ nội viện; đồng thời lưu giữ túi máu/dây truyền để phục vụ đánh giá nguyên nhân.
Ghi chép và báo cáo
Ghi đầy đủ thời gian bắt đầu/kết thúc, loại chế phẩm, số lượng, diễn biến, sinh hiệu và xử trí.
Trường hợp có phản ứng/sự cố: thực hiện báo cáo theo hệ thống quản lý chất lượng và phối hợp đơn vị truyền máu để rà soát, rút kinh nghiệm.
Khuyến nghị triển khai tại cơ sở
Chuẩn hóa checklist kiểm tra trước truyền.
Đào tạo định kỳ và diễn tập tình huống phản vệ/sốc.
Tăng cường giám sát tuân thủ quy trình, giảm tối đa sai sót “nhầm người bệnh – nhầm túi máu”.