Giãn tĩnh mạch thực quản là biến chứng nguy hiểm của tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch cửa (thường gặp ở bệnh nhân xơ gan). Khi các tĩnh mạch này giãn quá mức, chúng có nguy cơ bị vỡ gây xuất huyết tiêu hóa ồ ạt. Nội soi thắt vòng cao su (Endoscopic Variceal Ligation - EVL) được xem là "tiêu chuẩn vàng" để điều trị dự phòng và cấp cứu vỡ tĩnh mạch thực quản nhờ tính an toàn và hiệu quả cao.
1. Chỉ định thực hiện
Bác sĩ sẽ chỉ định thắt vòng cao su trong các trường hợp:
Dự phòng tiên phát: Bệnh nhân xơ gan có búi giãn tĩnh mạch lớn, có dấu hiệu nguy cơ vỡ (dấu son trên búi giãn) dù chưa bao giờ bị chảy máu.
Điều trị cấp cứu: Bệnh nhân đang bị xuất huyết tiêu hóa do vỡ tĩnh mạch thực quản.
Dự phòng tái phát: Sau khi bệnh nhân đã ổn định từ đợt xuất huyết trước đó.
2. Ưu điểm của phương pháp thắt vòng cao su
So với phương pháp tiêm xơ cũ, thắt vòng cao su có nhiều lợi thế:
Hiệu quả cầm máu tức thì: Vòng cao su thắt chặt gốc búi giãn, cắt đứt nguồn máu nuôi.
Ít biến chứng: Giảm nguy cơ loét sâu hoặc hẹp thực quản hơn so với tiêm xơ.
Thời gian thực hiện nhanh: Quy trình can thiệp thường chỉ kéo dài từ 15 - 30 phút.
3. Quy trình thực hiện chi tiết
Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân
Bệnh nhân cần nhịn ăn ít nhất 6 - 8 giờ trước thủ thuật để đảm bảo dạ dày sạch, giúp bác sĩ quan sát rõ và tránh trào ngược.
Bệnh nhân thường được gây mê tĩnh mạch (nội soi không đau) để nằm yên, giúp quá trình can thiệp diễn ra chính xác và an toàn.
Bước 2: Nội soi thăm dò
Bác sĩ đưa ống soi mềm vào thực quản để đánh giá số lượng, kích thước và vị trí của các búi giãn. Các búi giãn thường được phân loại từ độ I đến độ III tùy theo kích thước.
Bước 3: Tiến hành thắt vòng
Một thiết bị mang các vòng cao su (multi-band ligator) được lắp vào đầu ống nội soi.
Bác sĩ đưa đầu ống soi đến vị trí búi giãn, thực hiện hút búi giãn vào trong nắp chụp (cap) ở đầu ống soi.
Khi búi giãn đã nằm gọn trong nắp chụp, bác sĩ thực hiện gạt cần điều khiển để giải phóng vòng cao su, thắt chặt gốc búi giãn.
Bước 4: Kiểm tra và hoàn tất
Bác sĩ tiếp tục thắt các búi giãn khác (thường từ 3 - 6 vòng mỗi đợt). Sau khi kiểm tra các vòng đã đặt đúng vị trí và không có dấu hiệu chảy máu cấp, ống nội soi được rút ra.
4. Theo dõi và chăm sóc sau can thiệp
Tại bệnh viện: Bệnh nhân được theo dõi tình trạng tỉnh táo sau gây mê, mạch và huyết áp.
Chế độ ăn: Trong 24 giờ đầu, bệnh nhân thường chỉ được uống nước nguội hoặc ăn cháo lỏng, nguội. Tránh đồ ăn cứng, nóng vì có thể làm tuột vòng cao su gây chảy máu sớm.
Triệu chứng thường gặp: Bệnh nhân có thể cảm thấy nuốt vướng, đau tức nhẹ vùng sau xương ức. Các triệu chứng này thường tự hết sau vài ngày.
Tái khám: Sau khoảng 7 - 10 ngày, các búi giãn bị thắt sẽ hoại tử và rụng đi, để lại vết sẹo xơ giúp triệt tiêu búi giãn. Bệnh nhân cần nội soi kiểm tra lại sau 2 - 4 tuần để thắt bổ sung nếu còn búi giãn.
Kết luận
Nội soi thắt vòng cao su là "lá chắn" quan trọng giúp bảo vệ bệnh nhân xơ gan khỏi nguy cơ tử vong do xuất huyết tiêu hóa. Tuy nhiên, đây chỉ là điều trị triệu chứng tại chỗ. Bệnh nhân vẫn cần phối hợp điều trị bệnh lý gan nền và sử dụng thuốc giảm áp lực tĩnh mạch cửa theo chỉ định của bác sĩ để đạt hiệu quả lâu dài.