Trong cấp cứu chấn thương sọ não, mỗi giây phút trôi qua đều quyết định sự sống còn và khả năng phục hồi chức năng của người bệnh. "Giờ vàng" – thường được tính trong vòng 1 đến 4 giờ đầu sau tai nạn – là khoảng thời gian quý giá để can thiệp nhằm ngăn chặn các tổn thương thứ phát như phù não, xuất huyết lan rộng hoặc tụt kẹt não.
1. Sơ cứu tại hiện trường (Nguyên tắc ABC)
Trước khi đưa bệnh nhân đến bệnh viện, việc sơ cứu đúng cách giúp duy trì sự sống:
A (Airway): Kiểm tra đường thở, lấy dị vật hoặc răng giả (nếu có). Giữ thẳng cột sống cổ nếu nghi ngờ có chấn thương cổ.
B (Breathing): Đảm bảo bệnh nhân vẫn thở. Nếu ngưng thở, cần thực hiện hồi sức tim phổi ngay lập tức.
C (Circulation): Cầm máu các vết thương hở trên đầu bằng băng ép sạch.
2. Quy trình tiếp nhận và đánh giá tại bệnh viện
Khi bệnh nhân nhập viện trong "giờ vàng", quy trình cấp cứu được triển khai thần tốc:
Bước 1: Đánh giá tri giác (Thang điểm Glasgow - GCS)
Bác sĩ sử dụng thang điểm Glasgow để đánh giá mức độ hôn mê dựa trên đáp ứng mắt, lời nói và vận động:
GCS 13-15: Chấn thương nhẹ.
GCS 9-12: Chấn thương trung bình.
GCS 3-8: Chấn thương nặng, đe dọa tính mạng.
Bước 2: Chẩn đoán hình ảnh (Chụp CT-Scanner)
Đây là tiêu chuẩn vàng trong cấp cứu CTSN. Chụp CT giúp bác sĩ phát hiện nhanh:
Khối máu tụ ngoài màng cứng hoặc dưới màng cứng.
Dập não, xuất huyết trong não.
Nứt vỡ xương sọ.
Bước 3: Kiểm soát áp lực nội sọ (ICP)
Nếu não bị phù hoặc máu tụ làm tăng áp lực bên trong hộp sọ, bác sĩ sẽ thực hiện các biện pháp cấp cứu:
Nằm đầu cao 30°.
Sử dụng thuốc chống phù não (như Mannitol).
Đặt dẫn lưu áp lực nội sọ nếu cần thiết.
3. Can thiệp phẫu thuật khẩn cấp
Nếu kết quả phim chụp cho thấy khối máu tụ lớn gây chèn ép não nghiêm trọng, bệnh nhân sẽ được chuyển thẳng vào phòng mổ để:
Mở hộp sọ lấy máu tụ.
Cầm máu các mạch máu bị vỡ.
Giải ép não (loại bỏ một phần xương sọ tạm thời để não có không gian giãn nở khi bị phù).
4. Dấu hiệu "báo động đỏ" cần nhập viện ngay
Phụ huynh và người thân cần đưa bệnh nhân đi cấp cứu lập tức nếu sau va chạm vùng đầu xuất hiện:
Khoảng tỉnh: Bệnh nhân tỉnh táo sau tai nạn nhưng sau đó lịm dần đi (dấu hiệu máu tụ đang lớn nhanh).
Đau đầu dữ dội, tăng dần.
Nôn vọt, nôn nhiều lần.
Co giật hoặc yếu liệt tay chân.
Giãn đồng tử một bên hoặc chảy dịch (máu, nước trong) từ tai, mũi.
Kết luận
Cấp cứu chấn thương sọ não là một cuộc đua với thời gian. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm và tận dụng tối đa "giờ vàng" tại các cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị CT-Scanner và phòng mổ thần kinh là yếu tố tiên quyết để cứu sống bệnh nhân và giảm thiểu di chứng tàn phế.