Vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) là tác nhân chính gây viêm loét dạ dày, tá tràng và là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến ung thư dạ dày. Xét nghiệm hơi thở (Urea Breath Test - UBT) với đồng vị carbon $C^{13}$ hoặc $C^{14}$ là kỹ thuật hiện đại, giúp xác định sự hiện diện của HP mà không cần thực hiện nội soi dạ dày gây khó chịu cho người bệnh.
1. Nguyên lý của xét nghiệm UBT
Vi khuẩn HP có khả năng tiết ra enzyme Urease mạnh mẽ. Khi người bệnh uống một viên thuốc hoặc dung dịch chứa Urea có đánh dấu đồng vị carbon ($C^{13}$ hoặc $C^{14}$):
Nếu có vi khuẩn HP trong dạ dày, enzyme Urease sẽ phân hủy Urea thành Amoniac và khí $CO_2$ có chứa carbon đánh dấu.
Khí $CO_2$ này được hấp thụ vào máu, đưa đến phổi và thải ra ngoài qua hơi thở.
Thiết bị phân tích sẽ đo lường lượng carbon đánh dấu trong hơi thở để kết luận tình trạng nhiễm khuẩn.
2. Phân biệt C13 và C14
Bệnh viện thường triển khai cả hai loại đồng vị với các đặc tính riêng:
Đồng vị $C^{14}$: Là đồng vị phóng xạ nhưng với liều lượng cực thấp (tương đương lượng bức xạ tự nhiên một ngày). Không dùng cho phụ nữ có thai, đang cho con bú và trẻ em dưới 6 tuổi.
Đồng vị $C^{13}$: Là đồng vị bền, hoàn toàn không có tính phóng xạ. Đây là lựa chọn an toàn tuyệt đối cho trẻ em và phụ nữ mang thai hoặc đang chuẩn bị mang thai.
3. Quy trình thực hiện chuẩn
Quy trình diễn ra nhanh chóng trong khoảng 20-30 phút:
Chuẩn bị: Bệnh nhân nhịn ăn tối thiểu 6 giờ trước khi làm xét nghiệm.
Lấy mẫu hơi thở lần 1 (Mẫu nền): Bệnh nhân thổi vào túi đựng hoặc thẻ xét nghiệm.
Uống thuốc: Bệnh nhân uống viên thuốc hoặc dung dịch chứa Urea đánh dấu với một ít nước lọc.
Nghỉ ngơi: Ngồi chờ trong khoảng 15-20 phút để phản ứng hóa học diễn ra trong dạ dày.
Lấy mẫu hơi thở lần 2: Bệnh nhân tiếp tục thổi vào túi/thẻ mẫu thứ hai.
Phân tích: Hai mẫu hơi thở được đưa vào máy Spectrometer để phân tích và trả kết quả sau ít phút.
4. Các lưu ý quan trọng để đảm bảo độ chính xác
Để tránh kết quả âm tính giả, bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt các mốc thời gian sau:
Ngừng thuốc kháng sinh: Ít nhất 4 tuần trước khi xét nghiệm.
Ngừng thuốc bao tan dạ dày (Bismuth): Ít nhất 4 tuần.
Ngừng thuốc kháng tiết acid (PPIs): Ít nhất 2 tuần.
Nhịn ăn: Ít nhất 6 giờ; không uống nước ngọt, cà phê, rượu bia hoặc hút thuốc lá trước khi làm xét nghiệm.
5. Vai trò trong quản lý bệnh lý dạ dày
Chẩn đoán ban đầu: Áp dụng cho những trường hợp không có dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm (như sụt cân, nôn ra máu) mà không muốn nội soi.
Kiểm tra sau điều trị: Đây là phương pháp tối ưu để đánh giá xem phác đồ kháng sinh đã tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn HP hay chưa (thực hiện sau khi kết thúc đợt thuốc ít nhất 4 tuần).
Xét nghiệm HP qua hơi thở là minh chứng cho việc ứng dụng công nghệ hóa sinh hiện đại vào y lâm sàng, mang lại sự nhẹ nhàng và tin cậy cho người bệnh trong hành trình bảo vệ sức khỏe dạ dày.