Trong công tác cung ứng thuốc tại các cơ sở y tế, việc cân đối giữa thuốc Generic tự đấu thầu và thuốc thuộc danh mục đấu thầu tập trung (quốc gia và cấp địa phương) là một bài toán quản trị quan trọng. Theo Thông tư 08/2023/TT-BYT, nếu bệnh viện không tuân thủ lộ trình sử dụng thuốc tập trung mà ưu tiên các thuốc Generic khác có cùng hoạt chất, hàm lượng, cơ quan Bảo hiểm xã hội (BHXH) có thể từ chối thanh toán phần chênh lệch hoặc toàn bộ chi phí thuốc.
Mặc dù rủi ro được xếp loại Trung bình, nhưng sai lệch này thường mang tính hệ thống, ảnh hưởng đến toàn bộ danh mục dược phẩm của bệnh viện.
1. Tóm tắt nội dung quy định pháp lý
Thông tư 08/2023/TT-BYT và các văn bản hướng dẫn về đấu thầu thuốc của Bộ Y tế quy định:
Tính bắt buộc: Các cơ sở y tế phải ưu tiên sử dụng thuốc đã trúng thầu tập trung cấp quốc gia hoặc cấp địa phương trước khi sử dụng các thuốc cùng loại tự đấu thầu tại đơn vị.
Điều tiết số lượng: Bệnh viện có trách nhiệm thực hiện đúng số lượng đã dự trù trong gói thầu tập trung. Việc tự ý mua sắm thuốc Generic ngoài danh mục tập trung khi số lượng thuốc tập trung vẫn còn tồn kho là vi phạm quy định về cung ứng.
Mục tiêu: Nhằm đảm bảo giá thuốc thống nhất, tối ưu hóa chi phí cho quỹ BHYT và tránh tình trạng mỗi bệnh viện mua một mức giá khác nhau cho cùng một loại thuốc.
2. Các điểm cần lưu ý để không bị xuất toán
2.1. Những nội dung dễ bị hiểu sai
"Thuốc Generic nào cũng thanh toán như nhau": Đây là quan niệm chưa đầy đủ. Nếu thuốc A là thuốc đấu thầu tập trung đang có sẵn, nhưng bác sĩ lại kê thuốc B (cùng hoạt chất, hàm lượng, nhóm kỹ thuật) do bệnh viện tự đấu thầu với giá cao hơn, BHYT sẽ chỉ thanh toán theo giá của thuốc A hoặc xuất toán phần chênh lệch.
Quyền thay thế thuốc: Dược sĩ lâm sàng có quyền tư vấn thay thế thuốc, nhưng nếu không ưu tiên thuốc tập trung theo đúng tiến độ giải ngân gói thầu, bệnh viện sẽ bị cơ quan quản lý phê bình và xuất toán kinh tế.
2.2. Điều kiện thanh toán và minh chứng dữ liệu
Tỷ lệ sử dụng thực tế: Cơ quan BHXH thực hiện giám sát tỷ lệ sử dụng giữa thuốc tập trung và thuốc tự thầu. Nếu tỷ lệ thuốc tự thầu chiếm đa số trong khi thuốc tập trung "ế" kho, bệnh viện sẽ phải giải trình lý do chuyên môn cực kỳ chi tiết (ví dụ: dị ứng, phản ứng có hại của thuốc tập trung).
Mã hiệu thầu trên dữ liệu XML: Mỗi thuốc phải được gắn mã hiệu thầu tương ứng (Tập trung Quốc gia - TTQG, Tập trung Địa phương - TTLP). Nếu áp sai mã hiệu, hệ thống giám định tự động sẽ báo lỗi logic và từ chối thanh toán.
2.3. Những sai sót thường gặp trong thực tế
Kê đơn theo thói quen: Bác sĩ kê tên thương mại của thuốc Generic tự thầu cũ mà không cập nhật danh mục thuốc trúng thầu tập trung mới nhất của bệnh viện.
Lỗi cấu hình phần mềm: Hệ thống HIS không thiết lập thứ tự ưu tiên cho thuốc tập trung, dẫn đến việc thuốc tự thầu hiện lên trước trong danh mục chọn lựa của bác sĩ.
Không bóc tách tồn kho: Tiếp tục nhập thuốc Generic tự thầu khi thuốc tập trung cùng hoạt chất vẫn còn đủ dùng cho dự kiến 3-6 tháng tới.
3. Gợi ý cách triển khai trong bệnh viện
Để quản trị rủi ro này hiệu quả, bệnh viện cần triển khai các giải pháp sau:
Thiết lập "Cây ưu tiên" trên hệ thống HIS: Cấu hình để thuốc thuộc danh mục đấu thầu tập trung luôn hiển thị ở vị trí đầu tiên khi bác sĩ tìm kiếm hoạt chất. Chỉ khi thuốc tập trung hết kho, hệ thống mới mở quyền kê thuốc Generic tự thầu.
Giám sát Real-time tiến độ thầu: Khoa Dược sử dụng dashboard quản lý để theo dõi tỷ lệ thực hiện các gói thầu tập trung. Nếu tiến độ sử dụng quá chậm so với kế hoạch dự trù, cần phát cảnh báo đến các khoa lâm sàng để điều chỉnh chỉ định.
Số hóa danh mục thuốc: Cập nhật chính xác thuộc tính thuốc (Mã thầu, Nhóm kỹ thuật) ngay khi thuốc nhập kho. Sử dụng tính năng chặn kê đơn nếu thuốc đó không nằm trong lộ trình ưu tiên của Hội đồng thuốc và điều trị.
Hội đồng Thuốc & Điều trị định kỳ rà soát: Hàng tháng, Hội đồng cần xem xét danh sách các thuốc Generic tự thầu có giá cao hơn thuốc tập trung đang lưu hành để ra quyết định tạm dừng hoặc hạn chế sử dụng nhằm bảo toàn quỹ BHYT.