Trong điều trị đột quỵ, nguyên tắc quan trọng nhất là “Thời gian là não”. Nếu xử trí chậm trễ, tế bào não bị tổn thương không thể phục hồi, làm tăng nguy cơ tử vong và để lại di chứng nặng nề. Vì vậy, kỹ năng sơ cứu đúng cách của người nhà trong thời gian chờ nhân viên y tế đến có ý nghĩa quyết định.
1. Nhận biết nhanh dấu hiệu đột quỵ theo quy tắc FAST
Khi người thân xuất hiện các biểu hiện như méo miệng, yếu liệt tay/chân, nói ngọng/nói khó, cần nghĩ ngay đến đột quỵ và xử trí theo hướng cấp cứu. FAST là cách nhận diện nhanh giúp không bỏ lỡ “thời gian vàng”.
2. Bốn việc cần làm ngay khi nghi ngờ đột quỵ
2.1. Gọi cấp cứu 115 lập tức
Cần gọi cấp cứu ngay và nói rõ “nghi đột quỵ” để được ưu tiên điều phối phương tiện và hướng dẫn ban đầu. Không nên tự chờ theo dõi tại nhà.
2.2. Đặt người bệnh ở tư thế an toàn
Nếu người bệnh còn tỉnh: cho nằm nghỉ nơi thoáng, kê cao đầu khoảng 30 độ, giữ yên, tránh di chuyển nhiều.
Nếu người bệnh lơ mơ, hôn mê hoặc nôn: đặt nằm nghiêng (tư thế hồi sức) để hạn chế sặc, tránh chất nôn tràn vào đường thở.
2.3. Nới lỏng quần áo, đảm bảo đường thở thông thoáng
Nới lỏng cổ áo, cà vạt, thắt lưng. Nếu có răng giả, tháo ra; dùng khăn sạch lau đờm dãi hoặc chất nôn trong miệng để giảm nguy cơ tắc đường thở.
2.4. Ghi nhớ chính xác thời điểm khởi phát
Ghi lại thời điểm lần đầu xuất hiện triệu chứng. Đây là thông tin rất quan trọng để bác sĩ quyết định phương án điều trị, đặc biệt trong chỉ định dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp tái thông mạch não theo “cửa sổ thời gian” điều trị.
3. Năm sai lầm tuyệt đối tránh khi sơ cứu đột quỵ
3.1. Không cho ăn, uống hoặc ngậm thuốc
Không cho người bệnh uống nước, ăn cháo, sữa hoặc ngậm bất cứ thuốc gì (kể cả thuốc hạ huyết áp). Người bị đột quỵ thường rối loạn nuốt, dễ sặc gây suy hô hấp.
3.2. Không tự ý dùng thuốc không rõ nguồn gốc
Không dùng các loại thuốc truyền miệng, thuốc “gia truyền”, thuốc “cấp cứu đột quỵ” không rõ xuất xứ vì có thể làm nặng thêm tình trạng hoặc gây nguy cơ sặc.
3.3. Không châm cứu, chích máu đầu ngón tay
Không áp dụng các biện pháp châm cứu, chích máu với mục đích “giải đột quỵ”. Những cách này không làm tan cục máu đông, ngược lại làm mất “thời gian vàng” điều trị.
3.4. Không chờ người bệnh “tự hồi lại”
Triệu chứng có thể thoáng cải thiện nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ diễn tiến rất nhanh và nặng. Cần cấp cứu ngay.
3.5. Không tự chở người bệnh bằng xe máy
Xe máy không bảo đảm tư thế nằm an toàn và dễ rung lắc. Trường hợp không có xe cấp cứu, nên dùng ô tô hoặc taxi để người bệnh được nằm/đỡ cố định tốt hơn.
4. Thông điệp cần nhớ
Nguyên tắc xử trí nhanh, đúng khi nghi ngờ đột quỵ là:
“Bình tĩnh – Nằm nghiêng an toàn – Gọi 115 – Ghi thời điểm khởi phát.”
Thực hiện đúng sẽ giúp tăng cơ hội cứu sống và giảm di chứng cho người bệnh.