1. Vì sao cần sàng lọc thính lực cho trẻ sơ sinh
Sàng lọc thính lực giúp phát hiện sớm trẻ có nguy cơ nghe kém hoặc điếc bẩm sinh ngay từ những ngày đầu sau sinh, khi chưa có biểu hiện lâm sàng rõ ràng. Việc phát hiện và can thiệp sớm (can thiệp ngôn ngữ, đeo máy trợ thính, cấy ốc tai điện tử khi có chỉ định…) giúp trẻ phát triển tốt khả năng nghe – nói – giao tiếp, hạn chế nguy cơ chậm nói, chậm phát triển trí tuệ và khó khăn trong học tập sau này.
2. Đối tượng cần thực hiện sàng lọc
Khuyến cáo tất cả trẻ sơ sinh đều nên được sàng lọc thính lực. Đặc biệt cần ưu tiên nhóm trẻ có nguy cơ cao, bao gồm:
Trẻ sinh non, nhẹ cân, phải điều trị hồi sức sơ sinh.
Trẻ bị vàng da nặng, nhiễm trùng sơ sinh, thiếu oxy, co giật.
Trẻ có dị tật vùng tai – mặt hoặc các bất thường bẩm sinh.
Trẻ có tiền sử gia đình bị nghe kém hoặc điếc bẩm sinh.
Trẻ có mẹ mắc bệnh hoặc nhiễm virus trong thai kỳ, sử dụng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng đến thính lực theo đánh giá chuyên môn.
3. Thời điểm sàng lọc thính lực
Lần sàng lọc đầu tiên nên thực hiện trước khi trẻ xuất viện hoặc trong những ngày đầu sau sinh khi trẻ ổn định.
Trường hợp trẻ chưa đạt kết quả ở lần đầu cần được hẹn tái sàng lọc theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
Trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao cần được theo dõi thính lực định kỳ trong những năm đầu đời.
4. Các phương pháp sàng lọc thính lực sơ sinh
Tùy điều kiện chuyên môn và trang thiết bị, các cơ sở y tế có thể áp dụng một hoặc kết hợp các phương pháp sau:
OAE (Otoacoustic Emissions): Đánh giá chức năng ốc tai, thao tác nhanh, không gây đau.
AABR (Automated Auditory Brainstem Response): Đánh giá đường dẫn truyền thần kinh thính giác, phù hợp với trẻ nguy cơ cao hoặc cần sàng lọc chuyên sâu.
Nhân viên y tế sẽ lựa chọn phương pháp phù hợp để đảm bảo độ chính xác của kết quả.
5. Quy trình thực hiện cơ bản
Chuẩn bị: Trẻ ở trạng thái ngủ yên hoặc vừa bú no, phòng đo yên tĩnh; kiểm tra và làm sạch nhẹ tai ngoài nếu cần.
Tiến hành đo: Đặt đầu dò hoặc điện cực đúng kỹ thuật, ghi nhận kết quả trên hệ thống máy đo.
Trả kết quả: Thông báo kết quả cho gia đình và tư vấn hướng theo dõi hoặc lịch hẹn tái khám nếu cần thiết.
6. Đọc kết quả và hướng xử trí
Đạt: Trẻ có kết quả sàng lọc phù hợp, tiếp tục theo dõi sự phát triển nghe – nói theo lứa tuổi và khám lại khi có dấu hiệu bất thường.
Chưa đạt: Không đồng nghĩa trẻ chắc chắn bị điếc. Trẻ cần được tái sàng lọc hoặc đánh giá chuyên sâu theo đúng lịch hẹn để tránh bỏ sót chẩn đoán.
Lưu ý, một số yếu tố tạm thời như dịch ối trong tai, môi trường ồn, trẻ quấy khóc hoặc đo quá sớm có thể ảnh hưởng kết quả.
7. Những dấu hiệu gia đình cần theo dõi tại nhà
Trẻ không giật mình khi nghe tiếng động lớn.
Trẻ không quay đầu tìm âm thanh theo lứa tuổi.
Trẻ chậm bập bẹ, chậm nói hoặc không phản ứng khi được gọi tên.
Khi có các dấu hiệu nghi ngờ, gia đình cần đưa trẻ đến khám chuyên khoa sớm.
8. Khuyến nghị
Sàng lọc thính lực sơ sinh là bước can thiệp đơn giản nhưng có ý nghĩa rất lớn trong chăm sóc sức khỏe trẻ em. Thực hiện đúng và đủ quy trình giúp phát hiện sớm – can thiệp kịp thời – nâng cao chất lượng sống cho trẻ trong suốt cuộc đời.