Trong quy trình xét nghiệm, giai đoạn Trước xét nghiệm (Pre-analytical) chiếm tới 60-70% các sai sót y khoa. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình lấy mẫu, dán nhãn và vận chuyển không chỉ đảm bảo kết quả chính xác mà còn là nền tảng để bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị đúng đắn cho bệnh nhân.
1. Chuẩn bị bệnh nhân và Xác định định danh
Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất để tránh nhầm lẫn mẫu giữa các bệnh nhân:
Định danh chính xác: Luôn kiểm tra ít nhất 3 thông tin (Họ tên đầy đủ, Ngày tháng năm sinh, Số ID/Mã vạch). Tuyệt đối không gọi tên bệnh nhân theo số giường hoặc số phòng.
Hướng dẫn bệnh nhân: Đảm bảo bệnh nhân tuân thủ các yêu cầu đặc thù như nhịn ăn (đối với xét nghiệm đường huyết, mỡ máu), ngừng các thuốc gây nhiễu, hoặc lấy nước tiểu giữa dòng.
2. Kỹ thuật lấy mẫu chuyên nghiệp
Mỗi loại xét nghiệm đòi hỏi kỹ thuật và dụng cụ lấy mẫu khác nhau:
Thứ tự lấy máu (Order of Draw): Cần tuân thủ đúng thứ tự các ống nghiệm (ví dụ: ống cấy máu trước, sau đó đến ống natri citrat, ống huyết thanh, ống heparin, ống EDTA và cuối cùng là ống fluoride) để tránh nhiễm chéo các chất phụ gia giữa các ống.
Kỹ thuật lấy máu: Tránh đặt ga-rô quá lâu (trên 1 phút) vì có thể gây cô đặc máu, làm sai lệch kết quả kali hoặc hemoglobin.
Lấy các loại bệnh phẩm khác: Dịch chọc dò, đờm, phân hoặc mô sinh thiết phải được lấy vào các dụng cụ chuyên dụng, đảm bảo tính vô trùng và đủ thể tích tối thiểu.
3. Dán nhãn và Bảo quản tại chỗ
Dán nhãn ngay tại giường: Nhãn phải được dán ngay sau khi lấy mẫu, trước khi rời khỏi bệnh nhân. Nhãn cần thẳng, không che lấp phần nhìn thấy được của mẫu để nhân viên xét nghiệm có thể kiểm tra chất lượng (huyết tán, đông dây).
Đảo ngược ống nghiệm: Đối với các ống có chất chống đông, cần đảo ngược nhẹ nhàng từ 5-10 lần ngay sau khi lấy. Tuyệt đối không lắc mạnh vì sẽ gây vỡ hồng cầu (huyết tán).
4. Quy trình Giao nhận và Vận chuyển mẫu
Giai đoạn vận chuyển là "mắt xích" dễ bị đứt gãy trong hệ thống quản lý chất lượng:
Thời gian vận chuyển: Mẫu cần được đưa đến phòng xét nghiệm càng sớm càng tốt (thường trong vòng 1-2 giờ). Một số mẫu đặc biệt (như khí máu động mạch) cần được vận chuyển ngay lập tức trong túi đá.
Điều kiện vận chuyển: Sử dụng các hộp vận chuyển chuyên dụng, kín, có vách ngăn để tránh đổ vỡ và lây nhiễm chéo.
Bàn giao chặt chẽ: Quá trình giao nhận giữa điều dưỡng và nhân viên xét nghiệm phải có sổ ký nhận hoặc quét mã vạch trên hệ thống phần mềm (LIS), ghi rõ thời gian và tình trạng mẫu.
5. Các sai sót thường gặp cần tránh
Mẫu bị huyết tán do lấy máu quá nhanh hoặc lắc mạnh.
Mẫu bị đông dây (clot) do không đảo ngược ống chứa chất chống đông kịp thời.
Nhầm lẫn nhãn giữa các bệnh nhân hoặc nhãn bị mờ, ướt không đọc được.
Lấy mẫu vào sai loại ống quy định (ví dụ: lấy máu xét nghiệm đông máu vào ống EDTA).