Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Dengue gây ra và lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes. Bệnh có thể diễn tiến nhanh từ nhẹ sang nặng, đặc biệt trong giai đoạn hết sốt, vì vậy người bệnh cần được theo dõi sát để phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo và xử trí kịp thời.
1. Nhận biết các giai đoạn của bệnh
Sốt xuất huyết thường diễn tiến qua 3 giai đoạn:
Giai đoạn sốt: Sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi người, có thể kèm buồn nôn, phát ban.
Giai đoạn nguy hiểm: Thường vào ngày 3–7, có thể hết sốt nhưng xuất hiện thoát huyết tương, xuất huyết, sốc.
Giai đoạn hồi phục: Hết thoát huyết tương, tiểu nhiều hơn, ăn uống tốt dần.
2. Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay
Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:
Đau bụng nhiều hoặc tăng dần, ấn đau vùng gan.
Nôn nhiều, nôn ói liên tục.
Chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi tiêu phân đen.
Lừ đừ, vật vã, tay chân lạnh, mạch nhanh, tiểu ít.
Khó thở, cảm giác tức ngực.
3. Nguyên tắc điều trị sốt xuất huyết Dengue
Điều trị sốt xuất huyết chủ yếu là điều trị hỗ trợ và theo dõi sát, tập trung vào:
Theo dõi mạch, huyết áp, nhiệt độ, nhịp thở, tri giác.
Theo dõi dấu hiệu xuất huyết và tình trạng mất nước/thoát huyết tương.
Bù dịch đúng chỉ định, đúng thời điểm, tránh bù thừa.
Xét nghiệm theo dõi khi cần (đặc biệt hematocrit, tiểu cầu và các chỉ số liên quan).
4. Xử trí sốt và chăm sóc tại nhà với thể nhẹ
Với trường hợp chưa có dấu hiệu cảnh báo và được bác sĩ đánh giá đủ điều kiện theo dõi ngoại trú:
Nghỉ ngơi, uống đủ nước (oresol, nước lọc, nước trái cây), chia nhiều lần.
Hạ sốt đúng cách: Ưu tiên thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ; kết hợp lau mát khi sốt cao.
Theo dõi dấu hiệu cảnh báo mỗi ngày, đặc biệt từ ngày 3–7 của bệnh.
Tái khám đúng hẹn, không tự ý truyền dịch tại nhà.
5. Những việc cần tránh
Không tự ý dùng thuốc có nguy cơ làm tăng chảy máu (đặc biệt khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn).
Không tự ý dùng kháng sinh khi không có chỉ định.
Không tự truyền dịch hoặc truyền “nước biển” tại nhà vì có thể gây quá tải dịch, suy hô hấp.
Không chủ quan khi đã hết sốt (vì giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào lúc giảm sốt/hết sốt).
6. Khi nào cần nhập viện và theo dõi sát?
Người bệnh thường được chỉ định nhập viện khi:
Có dấu hiệu cảnh báo hoặc nghi ngờ sốt xuất huyết nặng.
Có bệnh nền (tim mạch, thận, gan), phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi.
Không đảm bảo điều kiện theo dõi tại nhà hoặc xa cơ sở y tế.
Xét nghiệm và thăm khám cho thấy nguy cơ diễn tiến nặng.
7. Phòng bệnh sốt xuất huyết
Diệt lăng quăng/bọ gậy: Dọn dụng cụ chứa nước, thả cá, thay nước bình hoa, úp lu chậu không dùng.
Tránh muỗi đốt: Ngủ màn, mặc quần áo dài tay, dùng kem/xịt chống muỗi phù hợp.
Khi trong khu vực có ca bệnh: Chủ động vệ sinh môi trường, phối hợp phun hóa chất theo khuyến cáo y tế.