Trong cấp cứu ngộ độc cấp, đặc biệt là ngộ độc thuốc diệt cỏ (Paraquat), thuốc ngủ, hay hóa chất công nghiệp, thời gian là yếu tố quyết định. Lọc máu hấp phụ (Hemoperfusion) là kỹ thuật đưa máu ra ngoài cơ thể, đi qua một quả lọc chứa các chất hấp phụ (thường là than hoạt tính hoặc nhựa tổng hợp) để "bắt giữ" các phân tử độc chất trước khi trả máu sạch về lại cơ thể.
1. Cơ chế của Lọc máu hấp phụ
Khác với lọc máu thông thường (chỉ loại bỏ các chất dựa trên kích thước lỗ lọc), lọc máu hấp phụ hoạt động dựa trên ái lực hóa học:
Quả lọc hấp phụ: Chứa hàng triệu hạt nhỏ có cấu trúc xốp, diện tích tiếp xúc khổng lồ.
Bẫy độc chất: Các phân tử độc tố có trọng lượng phân tử trung bình và lớn, hoặc các chất gắn kết mạnh với protein (mà thận không thể đào thải) sẽ bị hút chặt vào các lỗ xốp của hạt hấp phụ.
2. Chỉ định trong cấp cứu ngộ độc cấp
Kỹ thuật này được triển khai khẩn cấp trong các trường hợp:
Ngộ độc Paraquat: Đây là chỉ định quan trọng nhất; lọc máu càng sớm (trước 2-6 giờ đầu) càng có cơ hội cứu sống bệnh nhân.
Ngộ độc thuốc: Quá liều các thuốc an thần (Phenobarbital), thuốc chống trầm cảm, hoặc thuốc trợ tim (Digoxin).
Ngộ độc hóa chất: Các loại dung hữu cơ, nấm độc hoặc độc tố từ côn trùng/rắn cắn gây suy đa tạng.
Hỗ trợ điều trị suy gan cấp: Giúp loại bỏ các độc tố gan như Bilirubin hoặc Amoniac trong khi chờ gan hồi phục.
3. Quy trình thực hiện tại đơn vị Hồi sức tích cực (ICU)
Thiết lập đường ra vào: Bác sĩ đặt một Catheter tĩnh mạch trung tâm (thường là tĩnh mạch đùi hoặc tĩnh mạch cảnh nội).
Kết nối hệ thống: Máu được dẫn vào máy lọc máu qua một hệ thống dây dẫn vô trùng.
Quá trình hấp phụ: Máu tiếp xúc với quả lọc trong khoảng 2–4 giờ mỗi chu kỳ. Tốc độ dòng máu và các chỉ số áp lực được máy giám sát liên tục.
Theo dõi đông máu: Sử dụng thuốc chống đông (Heparin) để ngăn máu bị đông trong quả lọc, đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ chỉ số ACT (thời gian đông máu hoạt hóa).
4. Sự phối hợp đa chuyên khoa
Hồi sức tích cực (ICU) & Chống độc: Đưa ra chỉ định, thiết lập hệ thống và trực tiếp điều hành ca lọc máu.
Khoa Xét nghiệm: Thực hiện các xét nghiệm định lượng độc chất trong máu và nước tiểu để đánh giá hiệu quả sau mỗi chu kỳ lọc.
Dược lâm sàng: Tư vấn về động học của độc chất và các thuốc hỗ trợ đi kèm.
Điều dưỡng ICU: Là người túc trực bên máy, theo dõi các báo động áp lực, đảm bảo đường truyền thông suốt và chăm sóc người bệnh toàn diện.
5. Lợi ích và Hiệu quả lâm sàng
Cải thiện tỷ lệ sống sót: Đặc biệt rõ rệt trong các ca ngộ độc Paraquat liều cao vốn có tỷ lệ tử vong gần như 100%.
Rút ngắn thời gian hôn mê: Loại bỏ nhanh các thuốc ức chế thần kinh trung ương giúp bệnh nhân tỉnh lại sớm hơn, giảm thời gian thở máy.
Giảm biến chứng suy tạng: Ngăn chặn độc chất tấn công vào các cơ quan đích như phổi, gan, thận.
Lọc máu hấp phụ không chỉ là một kỹ thuật kỹ thuật cao mà còn là niềm hy vọng cuối cùng cho những bệnh nhân ngộ độc nặng đang trong tình trạng ngàn cân treo sợi tóc.