1. Khái niệm và ý nghĩa cấp cứu đa chấn thương
Đa chấn thương là tình trạng người bệnh bị tổn thương đồng thời từ hai cơ quan, hệ cơ quan trở lên, thường do tai nạn giao thông, tai nạn lao động, ngã cao hoặc tai nạn sinh hoạt nghiêm trọng. Đây là tình trạng cấp cứu tối khẩn cấp, nguy cơ tử vong cao nếu không được xử trí kịp thời, đúng trình tự và phối hợp đa chuyên khoa.
2. Nguyên tắc chung trong xử trí cấp cứu
Xử trí bệnh nhân đa chấn thương phải tuân thủ nguyên tắc ưu tiên bảo vệ tính mạng, can thiệp theo mức độ nguy kịch và không bỏ sót tổn thương đe dọa sống còn.
Đánh giá nhanh – xử trí song song.
Ưu tiên các tổn thương ảnh hưởng trực tiếp đến hô hấp, tuần hoàn và thần kinh trung ương.
Can thiệp sớm nhưng hạn chế thao tác không cần thiết khi người bệnh chưa ổn định.
3. Tiếp cận ban đầu theo nguyên tắc ABCDE
Việc đánh giá và xử trí ban đầu được thực hiện theo trình tự chuẩn:
A (Airway): Đảm bảo đường thở thông thoáng, cố định cột sống cổ ngay từ đầu.
B (Breathing): Đánh giá hô hấp, phát hiện tràn khí – tràn máu màng phổi, suy hô hấp.
C (Circulation): Kiểm soát chảy máu, đánh giá sốc, thiết lập đường truyền, bù dịch và truyền máu khi cần.
D (Disability): Đánh giá tri giác, dấu hiệu thần kinh, thang điểm Glasgow.
E (Exposure): Bộc lộ toàn thân để phát hiện tổn thương kín, đồng thời giữ ấm người bệnh.
4. Xử trí cấp cứu ban đầu tại khoa Cấp cứu
Đặt đường truyền tĩnh mạch lớn, theo dõi mạch, huyết áp, SpO₂, điện tim.
Thở oxy hoặc đặt nội khí quản nếu có suy hô hấp hoặc rối loạn ý thức.
Cầm máu tạm thời, băng ép, nẹp cố định gãy xương.
Sử dụng thuốc giảm đau, an thần theo chỉ định và theo dõi chặt chẽ.
5. Chẩn đoán và đánh giá tổn thương phối hợp
Sau khi ổn định ban đầu, người bệnh được chỉ định các thăm dò cần thiết:
Siêu âm FAST để phát hiện chảy máu trong ổ bụng, màng tim.
Chụp X-quang, CT-Scan toàn thân khi điều kiện cho phép.
Xét nghiệm máu, khí máu, đông máu để đánh giá toàn trạng.
Việc chẩn đoán phải được thực hiện nhanh, chính xác nhằm quyết định hướng điều trị tiếp theo.
6. Phối hợp đa chuyên khoa trong điều trị
Điều trị bệnh nhân đa chấn thương đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa:
Cấp cứu – Hồi sức tích cực.
Ngoại khoa, Chấn thương chỉnh hình.
Thần kinh, Lồng ngực, Tiêu hóa, Tiết niệu… tùy tổn thương cụ thể.
Can thiệp phẫu thuật được chỉ định khi có tổn thương đe dọa tính mạng hoặc không đáp ứng điều trị bảo tồn.
7. Theo dõi và chăm sóc sau cấp cứu
Sau giai đoạn cấp cứu ban đầu, người bệnh cần được theo dõi sát tại khoa Hồi sức tích cực hoặc khoa điều trị chuyên sâu:
Theo dõi diễn biến hô hấp, tuần hoàn, thần kinh.
Phát hiện sớm biến chứng như nhiễm trùng, suy đa tạng, chảy máu thứ phát.
Lập kế hoạch phục hồi chức năng sớm để giảm di chứng lâu dài.
8. Kết luận
Xử trí cấp cứu đa chấn thương nặng là quy trình phức tạp, đòi hỏi đánh giá nhanh, xử trí đúng thứ tự và phối hợp đa chuyên khoa. Việc tuân thủ nguyên tắc cấp cứu chuẩn giúp giảm tỷ lệ tử vong, hạn chế biến chứng và nâng cao hiệu quả điều trị cho người bệnh.