Phẫu thuật thay khớp thành công mới chỉ là đi được một nửa chặng đường. Để khớp mới hoạt động trơn tru, linh hoạt và tránh tình trạng cứng khớp hay teo cơ, Vật lý trị liệu (VLTL) đóng vai trò quyết định. Quá trình này cần được thực hiện kiên trì, đúng kỹ thuật và chia theo từng giai đoạn cụ thể để đảm bảo an toàn tối đa cho khớp nhân tạo.
1. Nguyên tắc chung trong Vật lý trị liệu sau mổ
Tập luyện sớm: Bắt đầu ngay sau khi tình trạng sức khỏe ổn định (thường từ ngày thứ 1 sau mổ).
Kiểm soát đau: Tập luyện kết hợp với dùng thuốc giảm đau và chườm lạnh để bệnh nhân không e ngại khi vận động.
Tăng dần cường độ: Đi từ các bài tập tại giường đến tập đi và tập các chức năng sinh hoạt hàng ngày.
2. Lộ trình tập luyện chi tiết
Giai đoạn 1: Sau mổ 1 - 2 ngày (Tại bệnh viện)
Mục tiêu là tăng cường lưu thông máu, ngăn ngừa huyết khối và làm quen với khớp mới.
Tập vận động cổ chân: Quay tròn và gập duỗi cổ chân liên tục để thúc đẩy tuần hoàn máu.
Tập cơ tứ đầu đùi: Nằm thẳng, gồng cơ đùi để ép sát mặt sau đầu gối xuống nệm, giữ trong 5 giây rồi thả lỏng.
Tập ngồi dậy và đứng lên: Dưới sự hỗ trợ của kỹ thuật viên, bệnh nhân tập ngồi dậy và đứng tì nhẹ chân phẫu thuật xuống sàn bằng khung tập đi.
Giai đoạn 2: Sau mổ từ ngày thứ 3 đến khi xuất viện
Tập đi với khung (Walker): Học cách di chuyển: Đẩy khung lên trước $\rightarrow$ Bước chân phẫu thuật $\rightarrow$ Bước chân lành. Luôn có người giám sát bên cạnh.
Tập gấp duỗi khớp: * Với khớp gối: Ngồi trên ghế, từ từ gập đầu gối vào trong và duỗi thẳng ra hết mức có thể.
Với khớp háng: Tập đứng lên và đưa chân phẫu thuật ra sau hoặc sang ngang (không quá 45 độ).
Giai đoạn 3: Phục hồi tại nhà (Tuần 2 - Tuần 12)
Tăng dần quãng đường đi bộ: Mục tiêu đi được 10-15 phút mỗi lần, 3 lần mỗi ngày.
Tập lên xuống cầu thang: * Lên cầu thang: Chân lành bước lên trước $\rightarrow$ Chân phẫu thuật $\rightarrow$ Khung/Gậy.
Xuống cầu thang: Khung/Gậy $\rightarrow$ Chân phẫu thuật $\rightarrow$ Chân lành.
Lưu ý "Quy tắc 90 độ": Đối với thay khớp háng, tuyệt đối không gập háng quá 90 độ (không ngồi ghế thấp, không cúi người nhặt đồ) để tránh trật khớp.
3. Những lưu ý an toàn quan trọng
Chườm lạnh: Luôn chườm lạnh 15-20 phút sau khi tập để giảm sưng viêm.
Sử dụng dụng cụ hỗ trợ: Không nên bỏ gậy hoặc khung tập đi quá sớm khi cơ lực chưa đủ khỏe.
Lắng nghe cơ thể: Nếu cơn đau tăng lên dữ dội và kéo dài sau khi tập, cần giảm cường độ và tham khảo ý kiến bác sĩ.
Kết luận
Vật lý trị liệu sau phẫu thuật thay khớp là một "cuộc chạy marathon" đòi hỏi sự kiên trì của bệnh nhân và sự hướng dẫn sát sao của nhân viên y tế. Thực hiện đúng lộ trình không chỉ giúp khớp nhân tạo đạt độ bền tối đa mà còn giúp người bệnh nhanh chóng lấy lại sự tự tin, hòa nhập lại với cuộc sống năng động thường ngày.