Nhiễm khuẩn đường tiết niệu (NKTTN) là một trong những loại nhiễm khuẩn bệnh viện phổ biến nhất, trong đó có tới 80% trường hợp liên quan đến việc đặt ống thông tiểu (sonde tiểu). NKTTN không chỉ kéo dài thời gian nằm viện, tăng chi phí điều trị mà còn có nguy cơ dẫn đến nhiễm khuẩn huyết nguy hiểm. Việc tuân thủ quy trình dự phòng nghiêm ngặt là trách nhiệm hàng đầu của nhân viên y tế và người chăm sóc.
1. Nguyên tắc chung trong đặt và lưu ống thông tiểu
Chỉ đặt khi thực sự cần thiết: Chỉ định đặt sonde tiểu phải dựa trên lý do lâm sàng rõ ràng (bí tiểu, theo dõi lượng nước tiểu ở bệnh nhân hồi sức, phẫu thuật vùng tầng sinh môn...).
Rút ống sớm nhất có thể: Nguy cơ nhiễm khuẩn tăng từ 5% - 10% cho mỗi ngày lưu ống. Việc đánh giá nhu cầu lưu ống phải được thực hiện hàng ngày để rút ngay khi không còn chỉ định.
2. Quy trình kỹ thuật đảm bảo vô khuẩn
Trước khi đặt
Vệ sinh tay: Nhân viên y tế phải sát khuẩn tay thường quy hoặc rửa tay bằng xà phòng diệt khuẩn.
Chuẩn bị bộ dụng cụ vô khuẩn: Sử dụng sonde tiểu dùng một lần, kích thước phù hợp (nhỏ nhất có thể để giảm tổn thương niêm mạc).
Trong khi đặt
Thực hiện kỹ thuật đặt sonde hoàn toàn vô khuẩn (đeo găng vô khuẩn, sử dụng săng có lỗ).
Làm sạch và sát khuẩn vùng lỗ tiểu đúng quy định.
Sử dụng gel bôi trơn vô khuẩn (loại dùng một lần) để giảm ma sát.
3. Chăm sóc và duy trì hệ thống dẫn lưu kín
Đây là khâu quan trọng nhất để ngăn chặn vi khuẩn xâm nhập ngược dòng:
Hệ thống luôn kín: Tuyệt đối không tách rời ống thông và túi chứa nước tiểu trừ khi cần rửa bàng quang theo chỉ định đặc biệt.
Vị trí túi chứa: Luôn đặt túi chứa nước tiểu thấp hơn mức bàng quang (tối thiểu 10cm) để tránh nước tiểu chảy ngược, nhưng không được để túi chạm sàn nhà.
Cố định ống đúng cách: * Với nữ: Cố định vào mặt trong đùi.
Với nam: Cố định vào đùi hoặc vùng bụng dưới để giảm áp lực lên niệu đạo.
4. Vệ sinh và theo dõi hàng ngày
Vệ sinh bộ phận sinh dục: Rửa vùng xung quanh lỗ niệu đạo ít nhất 2 lần/ngày và sau khi đại tiện bằng nước sạch hoặc dung dịch vệ sinh dịu nhẹ. Không cần thiết phải sử dụng dung dịch sát khuẩn mạnh để rửa hằng ngày vì có thể gây kích ứng.
Đổ nước tiểu: Thực hiện khi túi đầy 2/3 hoặc mỗi 8 giờ. Lưu ý không để đầu vòi xả chạm vào bình chứa hoặc sàn nhà. Mỗi bệnh nhân dùng một bình chứa nước tiểu riêng.
Khuyến khích uống nước: Nếu không có chống chỉ định, bệnh nhân nên uống đủ 1.5 - 2 lít nước/ngày để duy trì dòng chảy tự nhiên của nước tiểu.
5. Các dấu hiệu cần báo ngay cho nhân viên y tế
Người bệnh hoặc người nhà cần theo dõi và báo ngay nếu xuất hiện:
Sốt, rùng mình hoặc đau tức vùng bụng dưới/vùng thắt lưng.
Nước tiểu đục, có mủ, có máu hoặc có mùi hôi bất thường.
Nước tiểu không chảy ra túi trong nhiều giờ.
Kết luận: Phòng ngừa nhiễm khuẩn tiết niệu do đặt sonde tiểu không quá phức tạp nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ và tuân thủ kỷ luật vô khuẩn tuyệt đối. "Đặt đúng lúc – Kỹ thuật chuẩn – Rút đúng thời điểm" chính là công thức để bảo vệ bệnh nhân khỏi những biến chứng không đáng có.