Gây tê ngoài màng cứng là kỹ thuật vô cảm vùng bằng cách đưa thuốc tê vào khoang ngoài màng cứng để ức chế dẫn truyền thần kinh từ các rễ gai sống. Đây là kỹ thuật linh hoạt, có thể dùng để vô cảm phẫu thuật, hỗ trợ giảm đau sau mổ hoặc giảm đau trong đẻ (đẻ không đau).
1. Chỉ định và Chống chỉ định
Chỉ định phổ biến:
Sản khoa: Giảm đau trong chuyển dạ và mổ lấy thai.
Phẫu thuật: Các phẫu thuật vùng bụng dưới, chậu hông, chi dưới và lồng ngực.
Giảm đau hậu phẫu: Duy trì giảm đau liên tục qua Catheter sau các cuộc đại phẫu.
Điều trị đau mãn tính: Tiêm steroid ngoài màng cứng cho bệnh nhân thoát vị đĩa đệm hoặc đau rễ thần kinh.
Chống chỉ định tuyệt đối:
Bệnh nhân từ chối thực hiện.
Nhiễm trùng tại vị trí chọc kim.
Rối loạn đông máu nặng hoặc đang sử dụng thuốc kháng đông liều cao.
Tăng áp lực nội sọ.
2. Quy trình thực hiện kỹ thuật tiêu chuẩn
Bước 1: Chuẩn bị và Tư thế
Tư thế: Bệnh nhân nằm nghiêng co người (tư thế con tôm) hoặc ngồi cúi người để làm rộng các khoảng gian đốt sống.
Vô khuẩn: Sát trùng rộng vùng lưng và trải săng lỗ vô khuẩn.
Bước 2: Xác định vị trí và Gây tê tại chỗ
Bác sĩ xác định khe liên đốt sống mục tiêu (thường là L3-L4 cho chi dưới hoặc ngực thấp cho phẫu thuật bụng).
Gây tê tại chỗ bằng Lidocaine để bệnh nhân không đau khi đâm kim lớn.
Bước 3: Tìm khoang ngoài màng cứng (Kỹ thuật mất sức cản)
Sử dụng kim Tuohy đặc dụng đâm qua các lớp: Da -> Mô dưới da -> Dây chằng trên gai -> Dây chằng liên gai -> Dây chằng vàng.
Khi đầu kim đi qua dây chằng vàng vào khoang ngoài màng cứng, bác sĩ sẽ cảm nhận được sự "mất sức cản" đột ngột khi bơm khí hoặc nước muối sinh lý.
Bước 4: Đặt Catheter và Tiêm thuốc
Luồn một ống nhựa nhỏ (Catheter) vào khoang ngoài màng cứng khoảng 3-5cm.
Liều test (Test dose): Tiêm một lượng nhỏ thuốc tê (thường kèm Adrenaline) để kiểm tra xem kim có nằm nhầm trong mạch máu hoặc khoang dưới nhện hay không.
Nếu an toàn, tiến hành tiêm liều duy trì hoặc kết nối máy truyền dịch tự động.
3. Theo dõi và Xử trí biến chứng
Sau khi đặt ngoài màng cứng, bệnh nhân cần được theo dõi sát tại phòng hồi tỉnh hoặc phòng đẻ:
Tụt huyết áp: Do ức chế giao cảm, cần bù dịch hoặc dùng thuốc vận mạch nhẹ.
Thủng màng cứng (Dural puncture): Gây đau đầu sau chọc dò, cần cho bệnh nhân nằm nghỉ, uống nhiều nước hoặc vá màng cứng bằng máu tự thân (Blood patch).
Bí tiểu: Tác dụng phụ thường gặp, cần theo dõi lượng nước tiểu.
Biến chứng hiếm gặp: Áp xe ngoài màng cứng hoặc tụ máu ngoài màng cứng (cần can thiệp ngoại khoa khẩn cấp).