Vô khuẩn trong tiêm chủng là yêu cầu bắt buộc nhằm phòng ngừa lây nhiễm chéo, bảo đảm an toàn cho người được tiêm và nhân viên y tế. Thực hành vô khuẩn đúng giúp giảm nguy cơ nhiễm khuẩn tại chỗ tiêm, hạn chế tai biến do thao tác, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ tiêm chủng tại cơ sở.
1. Mục tiêu và nguyên tắc chung
Vô khuẩn trong tiêm chủng hướng tới 3 mục tiêu chính: (1) phòng nhiễm khuẩn cho người được tiêm; (2) bảo vệ nhân viên y tế khỏi nguy cơ phơi nhiễm; (3) bảo đảm quy trình tiêm chủng an toàn, đồng nhất. Nguyên tắc cốt lõi là: dụng cụ vô khuẩn – kỹ thuật đúng – môi trường sạch – xử lý chất thải đúng quy định.
2. Chuẩn bị khu vực tiêm chủng bảo đảm vô khuẩn
Khu vực tiêm cần được bố trí một chiều, hạn chế tụ tập đông và giảm tối đa nguy cơ lây nhiễm chéo. Bàn tiêm sạch, khô, dễ vệ sinh; bề mặt làm việc được lau khử khuẩn định kỳ và khi có nguy cơ nhiễm bẩn. Khu vực pha hồi chỉnh, chuẩn bị vắc xin (nếu có) cần tách biệt, hạn chế người không phận sự ra vào.
3. Vệ sinh tay – yêu cầu bắt buộc trước mọi thao tác
Vệ sinh tay là biện pháp hiệu quả nhất để phòng nhiễm khuẩn trong tiêm chủng. Nhân viên y tế thực hiện vệ sinh tay:
Trước khi chuẩn bị vắc xin/dụng cụ tiêm.
Trước khi tiếp xúc người được tiêm.
Sau khi tiêm, sau khi tháo găng (nếu có).
Sau khi tiếp xúc dịch tiết, bề mặt nghi nhiễm.
Tùy điều kiện, có thể rửa tay với xà phòng và nước hoặc dùng dung dịch sát khuẩn tay nhanh; bảo đảm tay khô trước khi thao tác.
4. Dụng cụ tiêm và vật tư tiêu hao: dùng một lần và đúng chuẩn
Kim tiêm, bơm tiêm, dây nối, bông/gạc… phải là vật tư vô khuẩn, dùng một lần, còn nguyên bao gói, đúng hạn sử dụng. Không dùng lại bơm kim tiêm dưới bất kỳ hình thức nào. Chuẩn bị đủ hộp an toàn (hộp chống sốc kim tiêm) tại bàn tiêm để loại bỏ ngay sau sử dụng.
5. Thực hành vô khuẩn khi pha hồi chỉnh và rút vắc xin
Khi có chỉ định pha hồi chỉnh, thực hiện tại khu vực chuẩn bị sạch, hạn chế gió lùa và tránh nhiễm bẩn. Một số điểm cần tuân thủ:
Kiểm tra đúng loại vắc xin, dung môi, hạn dùng, tình trạng lọ.
Sát khuẩn nút cao su theo quy trình của cơ sở trước khi chọc kim.
Không để đầu kim, đầu bơm tiêm chạm bề mặt ngoài.
Không tái sử dụng kim/bơm để rút cho nhiều người nếu không được phép theo quy định chuyên môn của nhà sản xuất và hướng dẫn tuyến trên.
6. Sát khuẩn vị trí tiêm và kỹ thuật tiêm an toàn
Vị trí tiêm được bộc lộ rõ ràng, đánh giá da tại chỗ (tránh vùng viêm, tổn thương). Nếu thực hiện sát khuẩn da, cần để khô tự nhiên trước khi tiêm để giảm kích ứng và bảo đảm hiệu lực sát khuẩn. Trong quá trình tiêm, tuân thủ đúng đường tiêm (bắp/dưới da/trong da), đúng vị trí, đúng liều, đúng tốc độ theo khuyến cáo chuyên môn.
7. Thu gom chất thải sắc nhọn và phòng phơi nhiễm
Ngay sau tiêm, không đậy lại nắp kim bằng tay. Kim/bơm tiêm bỏ trực tiếp vào hộp an toàn đặt trong tầm tay. Không làm đầy quá mức hộp an toàn; thay hộp đúng thời điểm. Nhân viên cần tuân thủ an toàn lao động, xử trí kịp thời khi xảy ra kim đâm/tổn thương phơi nhiễm theo quy trình nội bộ.
8. Làm sạch – khử khuẩn bề mặt và kiểm soát nhiễm khuẩn tại điểm tiêm
Bề mặt bàn tiêm, tay nắm cửa, ghế ngồi, khu vực chờ… được vệ sinh, khử khuẩn định kỳ và khi có nguy cơ nhiễm bẩn. Dụng cụ không dùng một lần (nếu có) phải được làm sạch, khử khuẩn/tiệt khuẩn theo phân loại và quy trình của cơ sở, không để lẫn vào khu vực vô khuẩn.
9. Giám sát tuân thủ và nhắc nhở người dân phối hợp
Cơ sở tiêm chủng cần duy trì giám sát thực hành vô khuẩn (vệ sinh tay, xử lý kim sắc nhọn, vệ sinh bề mặt…), nhắc nhở kịp thời để chuẩn hóa thao tác. Người dân/cha mẹ trẻ được hướng dẫn: giữ trật tự, không chạm tay vào dụng cụ, tuân thủ hướng dẫn tại khu vực tiêm và theo dõi sau tiêm đúng thời gian quy định.
10. Thông điệp triển khai tại cơ sở
Vô khuẩn trong tiêm chủng không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà là tiêu chí chất lượng dịch vụ. Mỗi điểm tiêm cần duy trì kỷ luật chuyên môn: vệ sinh tay đúng – dụng cụ vô khuẩn dùng một lần – xử lý sắc nhọn an toàn – môi trường sạch.