Việc bác sĩ ký chỉ định DVKT (xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, thủ thuật, phẫu thuật) không chỉ đơn thuần là một y lệnh y khoa mà còn là cơ sở pháp lý để BHYT thanh toán. Nếu người ký không đủ điều kiện về phạm vi hành nghề hoặc chứng chỉ đào tạo, toàn bộ chi phí của dịch vụ đó sẽ bị từ chối thanh toán.
1. Quy định trọng tâm của Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023
Giấy phép hành nghề (GPHN): Thay thế khái niệm "Chứng chỉ hành nghề" bằng "Giấy phép hành nghề". Bác sĩ chỉ được phép chỉ định các DVKT nằm trong Phạm vi hành nghề ghi trên GPHN.
Phân cấp chuyên môn: DVKT được thực hiện và chỉ định dựa trên danh mục kỹ thuật mà cơ quan quản lý (Bộ Y tế/Sở Y tế) phê duyệt cho bệnh viện và phân công cho cá nhân bác sĩ.
Đào tạo bổ sung: Đối với các kỹ thuật chuyên sâu hoặc kỹ thuật liên chuyên khoa, bác sĩ phải có chứng chỉ đào tạo/giấy chứng nhận đào tạo phù hợp mới được phép ký chỉ định và thực hiện.
2. Các sai sót thường gặp và rủi ro xuất toán
Ký chỉ định "vượt" phạm vi hành nghề: Bác sĩ đa khoa ký chỉ định các DVKT chuyên khoa sâu (như nội soi can thiệp, chọc hút tế bào...) khi chưa có văn bản phân công hoặc chứng chỉ đào tạo hợp lệ.
Bác sĩ đang trong thời gian thực hành: Người đang thực hành để cấp GPHN ký tên độc lập trên y lệnh chỉ định mà không có chữ ký xác nhận của người hướng dẫn thực hành.
Sử dụng tài khoản HIS của người khác: Bác sĩ A sử dụng tài khoản của bác sĩ B để ký chỉ định khi bác sĩ B không có mặt tại bệnh viện. Hệ thống giám định đối soát với dữ liệu chứng thư số và lịch trực sẽ phát hiện sai lệch.
Hết hạn đăng ký hành nghề: Bác sĩ thay đổi nơi làm việc hoặc hết hạn hợp đồng nhưng bệnh viện chưa cập nhật kịp thời trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Y tế/Sở Y tế, dẫn đến chữ ký số bị coi là không hợp lệ tại thời điểm chỉ định.
3. Giải pháp quản trị rủi ro cho bệnh viện
Để đảm bảo tính pháp lý của người ký chỉ định, bệnh viện nên triển khai các biện pháp kiểm soát trên hệ thống HIS:
Quản lý danh mục kỹ thuật theo bác sĩ (Privileging): Thiết lập cấu hình trên HIS sao cho mỗi tài khoản bác sĩ chỉ có thể nhìn thấy và chọn chỉ định các DVKT nằm trong phạm vi hành nghề đã được phê duyệt. Các DVKT ngoài phạm vi sẽ bị ẩn hoặc yêu cầu xác thực cấp cao hơn.
Kiểm soát điều kiện đào tạo: Tích hợp kho dữ liệu văn bằng, chứng chỉ đào tạo vào hồ sơ nhân viên trên phần mềm. Hệ thống tự động chặn bác sĩ ký các kỹ thuật (ví dụ: Nội soi, Siêu âm tim) nếu chưa cập nhật chứng chỉ đào tạo tương ứng.
Đồng bộ hóa với Cổng giám định BHXH: Thường xuyên rà soát danh sách bác sĩ và phạm vi hành nghề trên Cổng tiếp nhận dữ liệu BHYT. Đảm bảo mã bác sĩ (
MA_BS) trong file XML 130 luôn trùng khớp với dữ liệu đã đăng ký hành nghề.Áp dụng chữ ký số cá nhân: Tuyệt đối hóa việc mỗi bác sĩ sử dụng chữ ký số riêng (USB Token hoặc HSM) để ký y lệnh. Điều này giúp định danh chính xác người chịu trách nhiệm và ngăn chặn tình trạng ký thay, ký hộ.
Cảnh báo bác sĩ thực hành: Thiết lập luồng phê duyệt (Workflow) cho các bác sĩ mới: Mọi y lệnh do bác sĩ thực hành chỉ định phải qua bước phê duyệt điện tử của bác sĩ hướng dẫn mới có hiệu lực thanh toán.