Theo Thông tư 13/2019/TT-BYT (sửa đổi, bổ sung Thông tư 39) và các hướng dẫn quy trình kỹ thuật của Bộ Y tế, các xét nghiệm trước mổ phải tuân thủ nguyên tắc: An toàn cho phẫu thuật nhưng phải tiết kiệm và hợp lý.
1. Quy định về chỉ định xét nghiệm trước mổ
Tính phù hợp: Xét nghiệm phải phù hợp với loại hình phẫu thuật (loại I, II, III hay Đặc biệt) và tình trạng lâm sàng, tiền sử bệnh của người bệnh.
Thời hạn giá trị: Các xét nghiệm đã thực hiện ở tuyến dưới hoặc trong vòng 30 ngày (nếu tình trạng không thay đổi) cần được khai thác và sử dụng lại, hạn chế chỉ định lặp lại gây lãng phí.
Kết cấu giá: Một số xét nghiệm cơ bản đôi khi đã được tính toán trong định mức kinh tế kỹ thuật của một số gói phẫu thuật trọn gói.
2. Các sai sót thường gặp và rủi ro xuất toán
Chỉ định "Combo" đại trà: Áp dụng một bộ xét nghiệm giống hệt nhau cho tất cả bệnh nhân (từ nhổ răng, cắt bao quy đầu đến mổ sọ não). Ví dụ: Chỉ định xét nghiệm chức năng đông máu hoặc HIV cho những tiểu phẫu cực nhỏ không có nguy cơ chảy máu hoặc lây nhiễm cao mà không có chẩn đoán kèm theo phù hợp.
Thiếu chẩn đoán minh chứng: Chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu trước mổ (như chụp MRI, CT, xét nghiệm miễn dịch) nhưng trong hồ sơ bệnh án không ghi nhận các triệu chứng hoặc nghi ngờ bệnh lý cần đến các xét nghiệm đó.
Lỗi thời gian (QĐ 130): Thời gian lấy mẫu xét nghiệm và trả kết quả lại diễn ra sau khi phẫu thuật đã bắt đầu hoặc đã kết thúc. Đây là lỗi logic nặng dẫn đến xuất toán 100% vì xét nghiệm lúc này không còn giá trị "trước mổ".
Chỉ định lặp lại quá gần: Bệnh nhân vừa làm xét nghiệm tại khoa Khám bệnh, khi nhập viện vào khoa Ngoại lại được chỉ định lại toàn bộ các xét nghiệm đó trong cùng một ngày.
3. Giải pháp quản trị rủi ro cho bệnh viện
Để tối ưu hóa chỉ định và đảm bảo thanh toán BHYT, bệnh viện nên áp dụng các giải pháp sau:
Xây dựng "Phác đồ xét nghiệm trước mổ" (Protocols): Hội đồng khoa học bệnh viện ban hành danh mục xét nghiệm bắt buộc và khuyến khích cho từng nhóm phẫu thuật.
Ví dụ: Mổ loại III chỉ làm Công thức máu, Đông máu cơ bản. Mổ loại Đặc biệt mới làm thêm Sinh hóa gan, thận, điện giải đồ.
Cấu hình "Bộ chỉ định" trên HIS: Thiết lập các gói xét nghiệm (Set y lệnh) theo loại phẫu thuật. Khi bác sĩ chọn gói này, HIS sẽ tự động kiểm tra xem trong vòng 3-7 ngày qua bệnh nhân đã làm xét nghiệm này chưa. Nếu đã có kết quả còn giá trị, hệ thống sẽ phát cảnh báo.
Ràng buộc thời gian trên phần mềm: Hệ thống HIS/EMR không cho phép ký bảng kê phẫu thuật nếu thời gian trả kết quả các xét nghiệm tiền phẫu nằm sau thời gian bắt đầu phẫu thuật (Trường
NGAY_KQ>NGAY_PT).Kiểm soát tính logic của chẩn đoán: Nếu chỉ định xét nghiệm ngoài danh mục thường quy, bác sĩ bắt buộc phải nhập thêm chẩn đoán phụ hoặc ghi chú lý do vào hồ sơ (Ví dụ: "Bệnh nhân có tiền sử tiểu đường" -> Chỉ định thêm HbA1c trước mổ).
Hậu kiểm dữ liệu XML hàng ngày: Phòng Kế hoạch tổng hợp sử dụng phần mềm giám định nội bộ để lọc ra các hồ sơ có tỷ lệ tiền xét nghiệm/tổng chi phí phẫu thuật cao bất thường để điều chỉnh trước khi gửi cổng BHXH.