Biến chứng bàn chân là một trong những hệ lụy nghiêm trọng nhất của bệnh đái tháo đường, thường do tổn thương thần kinh ngoại biên và hẹp mạch máu gây ra. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, một vết xước nhỏ cũng có thể dẫn đến nhiễm trùng, hoại tử và nguy cơ phải đoạn chi.
1. Tại sao bàn chân người bệnh tiểu đường lại dễ tổn thương?
Sự kết hợp của "Bộ ba nguy hiểm" khiến bàn chân trở nên mong manh:
Mất cảm giác (Tổn thương thần kinh): Bệnh nhân không cảm nhận được đau, nóng, hay vật nhọn đâm vào chân, dẫn đến các vết thương bị bỏ qua.
Thiếu máu nuôi dưỡng (Bệnh mạch máu): Lưu thông máu kém khiến các vết thương cực kỳ chậm lành.
Thay đổi cấu trúc chân: Các khớp bị biến dạng gây ra các điểm tì đè bất thường, tạo thành các vết chai và loét.
2. Quy trình kiểm soát và điều trị đa chuyên khoa
Việc điều trị bàn chân đái tháo đường cần sự hiệp đồng của nhiều chuyên gia để đạt hiệu quả tối ưu:
Nội tiết: Kiểm soát đường huyết chặt chẽ để tạo môi trường thuận lợi cho việc lành thương.
Chăm sóc vết thương (Wound Care): Sử dụng các loại băng gạc tiên tiến (Hydrocolloid, bạc...) và kỹ thuật cắt lọc loại bỏ mô hoại tử.
Can thiệp mạch máu: Chụp và can thiệp nong mạch nếu có tình trạng tắc hẹp mạch máu chi dưới để tái tưới máu vùng loét.
Phục hồi chức năng & Chỉnh hình: Thiết kế các loại giày, dép chuyên dụng để giảm áp lực lên các điểm loét (Off-loading).
Ngoại khoa: Can thiệp tháo lưu áp xe hoặc phẫu thuật tạo hình trong các trường hợp nhiễm trùng sâu.
3. Quy tắc "5 Không - 5 Nên" trong chăm sóc tại nhà
Điều dưỡng và bác sĩ cần hướng dẫn người bệnh thực hiện chế độ tự chăm sóc nghiêm ngặt:
| 5 NÊN | 5 KHÔNG |
|---|---|
| Kiểm tra chân hằng ngày dưới ánh sáng tốt. | KHÔNG đi chân đất (kể cả trong nhà). |
| Rửa chân bằng nước ấm và xà phòng dịu nhẹ. | KHÔNG ngâm chân nước nóng hoặc sưởi ấm bằng than/đèn. |
| Lau khô kỹ các kẽ ngón chân bằng khăn mềm. | KHÔNG tự ý cắt chai chân bằng dao lam hay kéo. |
| Bôi kem dưỡng ẩm (trừ kẽ ngón chân) để tránh nứt nẻ. | KHÔNG đi giày quá chật hoặc không đi tất. |
| Cắt móng chân thẳng, không cắt quá sâu vào khóe. | KHÔNG dùng thuốc lá (vì gây co mạch máu). |
4. Dấu hiệu cần nhập viện khẩn cấp
Người bệnh cần được bác sĩ Nội tiết thăm khám ngay nếu có các biểu hiện:
Chân sưng, đỏ, nóng hoặc có mùi hôi.
Có vết loét chảy dịch hoặc thay đổi màu sắc (tím, đen).
Sốt cao không rõ nguyên nhân kèm theo đau nhức chân.
Quản lý tốt bàn chân đái tháo đường là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự kiên trì của người bệnh và sự chuyên nghiệp của đội ngũ y tế để gìn giữ đôi chân và chất lượng cuộc sống.