Trong y học hiện đại, tia X là công cụ chẩn đoán không thể thiếu. Tuy nhiên, việc sử dụng bức xạ ion hóa đòi hỏi các tiêu chuẩn an toàn khắt khe. Việc tuân thủ hướng dẫn an toàn bức xạ không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro sinh học mà còn tối ưu hóa chất lượng hình ảnh trong Điều trị và chẩn đoán.
1. Ba nguyên tắc cơ bản trong an toàn bức xạ
Để bảo vệ người bệnh và nhân viên y tế, bệnh viện áp dụng triệt để nguyên tắc ALARA (As Low As Reasonably Achievable - Thấp đến mức có thể chấp nhận được):
Khoảng cách: Cường độ bức xạ giảm nhanh theo khoảng cách. Nhân viên y tế luôn đứng sau tấm chắn chì hoặc giữ khoảng cách an toàn khi máy đang phát tia.
Thời gian: Giảm thiểu thời gian tiếp xúc trực tiếp với tia X thông qua việc tối ưu hóa quy trình chụp và sử dụng máy móc tốc độ cao.
Chắn giữ (Che chắn): Sử dụng các vật liệu hấp thụ bức xạ như tường chì, cửa chì, kính chì và các trang thiết bị bảo hộ cá nhân (áo chì, cổ chì, kính chì).
2. Bảo vệ người bệnh: "Đúng chỉ định, đủ liều lượng"
Người bệnh luôn được ưu tiên bảo vệ thông qua các biện pháp cụ thể:
Chỉ định hợp lý: Chỉ thực hiện chụp X-quang hoặc CT khi thực sự cần thiết cho quá trình chẩn đoán.
Sử dụng đồ bảo hộ: Che chắn các cơ quan nhạy cảm với phóng xạ (như tuyến giáp, cơ quan sinh dục) bằng tấm chì chuyên dụng khi thực hiện các kỹ thuật không liên quan đến khu vực đó.
Kiểm soát liều: Hệ thống máy CT thế hệ mới tự động điều chỉnh liều tia dựa trên kích thước cơ thể (Automatic Dose Modulation), giúp giảm tới 50-80% liều bức xạ mà vẫn đảm bảo độ nét hình ảnh.
Lưu ý đặc biệt: Luôn kiểm tra tình trạng thai sản đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ trước khi bước vào phòng máy.
3. Quy trình nghiêm ngặt tại phòng máy
Mọi phòng X-quang và CT đều phải đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật vận hành:
Thiết kế phòng: Tường và cửa được bọc chì theo tiêu chuẩn của Bộ Khoa học và Công nghệ, có đèn cảnh báo bức xạ bên ngoài cửa phòng.
Kiểm định định kỳ: Máy móc được đo liều và kiểm định chất lượng (QA/QC) hàng năm bởi các cơ quan chức năng để đảm bảo không có rò rỉ bức xạ.
Giám sát nhân viên: Mỗi nhân viên y tế làm việc trong khu vực bức xạ đều phải đeo liều kế cá nhân để theo dõi mức độ tiếp xúc phóng xạ định kỳ hàng tháng/quý.
4. Vai trò của các bộ phận liên quan
An toàn bức xạ là trách nhiệm phối hợp của:
Chẩn đoán hình ảnh: Các kỹ thuật viên vận hành máy đúng quy trình, đảm bảo khu vực phòng máy luôn được đóng kín khi phát tia.
Quản trị bệnh viện & Vật tư: Đảm bảo trang bị đầy đủ đồ bảo hộ chì và duy trì hệ thống cảnh báo an toàn hoạt động tốt.
Đào tạo: Tổ chức các lớp tập huấn an toàn bức xạ định kỳ cho nhân viên để cập nhật kiến thức và kỹ năng xử lý tình huống.
Việc chuẩn hóa an toàn bức xạ khẳng định sự chuyên nghiệp và trách nhiệm của bệnh viện trong việc ứng dụng kỹ thuật cao để phục vụ nhân dân một cách an toàn nhất.