Trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng chứng minh hiệu quả trong y tế với khả năng xử lý dữ liệu lớn, hỗ trợ chẩn đoán nhanh và chính xác. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định AI không thể thay thế vai trò của bác sĩ, bởi y học không chỉ là khoa học công nghệ mà còn là trách nhiệm, lương tâm và sự thấu cảm đối với người bệnh.
1. Ranh giới không thể vượt qua: Lương tâm và sự cảm thông
Tại Hội nghị “Sức khỏe thời đại AI”, lãnh đạo ngành y tế nhấn mạnh:
AI có thể phân tích hàng triệu dữ liệu y khoa, hỗ trợ đọc phim chẩn đoán hoặc gợi ý phác đồ điều trị, nhưng không có trái tim để cảm nhận nỗi đau, lo lắng và hy vọng của người bệnh.
Trong y học, quyết định cuối cùng luôn gắn với trách nhiệm sinh mạng con người. Trách nhiệm đó không thể giao cho thuật toán hay máy móc, mà thuộc về người thầy thuốc – người chịu trách nhiệm chuyên môn, đạo đức và pháp lý trước mỗi quyết định điều trị.
2. Vai trò thực tế của AI: Trợ lý thông minh, không phải người thay thế
Các chuyên gia quốc tế thống nhất quan điểm: AI cần được nhìn nhận đúng là công cụ hỗ trợ, không phải là “bác sĩ ảo” thay thế con người. Trong thực tiễn, AI đang phát huy giá trị ở các khía cạnh:
Giảm tải công việc hành chính, xử lý các tác vụ lặp lại, quản lý hồ sơ bệnh án;
Hỗ trợ phát hiện sớm bệnh, phân tích hình ảnh y khoa, dữ liệu xét nghiệm;
Nâng cao năng lực ra quyết định lâm sàng, giúp bác sĩ tiếp cận nhanh hơn với bằng chứng y học.
Khái niệm “Trí tuệ tăng cường” (Augmented Intelligence) được nhiều tổ chức y khoa quốc tế sử dụng để nhấn mạnh rằng AI tăng cường năng lực cho bác sĩ, chứ không thay thế vai trò con người.
3. Thực trạng ứng dụng AI trong y tế tại Việt Nam
Tại Việt Nam, AI đang từng bước được triển khai trong hệ thống y tế:
Hành lang pháp lý cho AI đã được xây dựng, tạo nền tảng cho ứng dụng công nghệ có kiểm soát;
Dữ liệu y tế đang được đồng bộ hóa, hình thành các cơ sở dữ liệu chuyên ngành phục vụ phân tích và nghiên cứu;
Nhiều bệnh viện lớn đã ứng dụng AI trong chẩn đoán hình ảnh, phẫu thuật robot, giúp rút ngắn thời gian chờ đợi và nâng cao độ chính xác trong điều trị.
Tuy nhiên, AI luôn được sử dụng dưới sự giám sát của bác sĩ, không tự động đưa ra quyết định điều trị độc lập.
4. Thách thức về đạo đức và kiểm soát
Ứng dụng AI trong y tế đặt ra yêu cầu cao về đạo đức và quản trị:
Lấy con người làm trung tâm, đảm bảo tính nhân văn trong chăm sóc sức khỏe;
Bảo mật tuyệt đối dữ liệu cá nhân y tế, tránh lạm dụng hoặc sai lệch thông tin;
Tuân thủ nguyên tắc “con người nắm quyền kiểm soát” (human-in-the-loop), nghĩa là mọi quyết định quan trọng đều phải có sự phê duyệt của bác sĩ.
Đây cũng là nguyên tắc đang được áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia và tổ chức y tế quốc tế.
5. AI – giải pháp để bác sĩ quay lại với giá trị cốt lõi của nghề y
Một số nghiên cứu cho thấy chatbot AI đôi khi đưa ra phản hồi được người bệnh cảm nhận là “thấu cảm” hơn trong tư vấn trực tuyến. Tuy nhiên, điều này phản ánh thực tế rằng bác sĩ đang bị quá tải bởi công việc hành chính, thiếu thời gian lắng nghe và trò chuyện với người bệnh.
Trong bối cảnh đó, AI không phải là mối đe dọa mà chính là giải pháp giải phóng bác sĩ khỏi các công việc mang tính máy móc, để họ có nhiều thời gian hơn dành cho:
Giao tiếp, giải thích và đồng hành cùng người bệnh;
Thể hiện sự quan tâm, thấu hiểu và trách nhiệm – những giá trị không công nghệ nào thay thế được.
AI có thể ngày càng thông minh, nhưng y học vẫn cần trái tim của người thầy thuốc.